กวย :
ผู้สร้างเมืองสุรินทร์
ในภูมิภาคอินโดจีนมีชนเชื้อชาติหนึ่ง
ซึ่งมีความใกล้ชิดกับชนชาติมุณฑ์ในอินเดียตอนเหนือ เรียกตนเองว่า “กวย หรือ กูย” มีถิ่นฐานเดิมอยู่ ณ บริเวณลุ่มแม่น้ำพรหมบุตร
แคว้นอัสสัม ประเทศอินเดีย ต่อมาบางส่วนได้อพยพลงมาตามลำน้ำโขง
และตั้งถิ่นฐานกระจายอยู่ทั่วไป ในตอนใต้ของประเทศจีน
ตอนเหนือและตอนใต้ของสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว
และในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของสาธารณรัฐกัมพูชาประชาธิปไตย
โดยมีศูนย์กลางอยู่ที่เมืองอัตปือแสนปาง ซึ่งตั้งอยู่ทางตอนใต้ของสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว
ในราวปีพุทธศักราช
๒๒๖๐ ชาวกูยส่วนหนึ่งได้อพยพข้ามแม่น้ำโขงเข้ามาอาศัยอยู่ในบริเวณป่าดงดิบแถบอีสานตอนใต้ของสยามประเทศ
โดยแบ่งกองคาราวาน เป็น ๖ กลุ่มได้แก่
กลุ่มที่
๑ มาอยู่ที่บ้านเมืองที (ปัจจุบันอยู่ในเขตอำเภอเมืองสุรินทร์) มีหัวหน้า ชื่อ
เชียงปุม
กลุ่มที่
๒ มาอยู่ที่บ้านกุดหวาย หรือ เมืองเตา (ปัจจุบันอยู่ในเขตอำเภอรัตนบุรี) มีหัวหน้า
ชื่อ เชียงสี
กลุ่มที่
๓ มาอยู่ที่บ้านเมืองลีง (ปัจจุบันอยู่ในเขตอำเภอจอมพระ) มีหัวหน้า ชื่อ เชียงสง
กลุ่มที่
๔ มาอยู่ที่บ้านปราสาทสี่เหลี่ยมโคกลำดวน (ปัจจุบันคือบ้านดอนใหญ่ อำเภอวังหิน
จังหวัดศรีสะเกษ) มีหัวหน้า ชื่อ ตากะจะและเชียงขัน
กลุ่มที่
๕ มาอยู่ที่บ้านอัจจะปะนึง
(ปัจจุบันอยู่ในเขตอำเภอสังขะ) มีหัวหน้า ชื่อ เชียงฆะ
กลุ่มที่
๖ มาอยู่ที่บ้านกุดปะไท (ปัจจุบัน คือ บ้านจารพัตอำเภอศีรขรภูมิ) มีหัวหน้า ชื่อ
เชียงไชย
สมัยสมเด็จพระที่นั่งสุริยามรินทร์
แห่งกรุงศรีอยุธยา
ช้างเผือกของพระองค์ได้แตกโรงหนีออกจากกรุงศรีอยุธยามุ่งหน้าทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือเข้าสู่เขตเมืองพิมาย
สมเด็จพระเจ้าอยู่หัว จึงมีรับสั่งให้ขุนนางสองพี่น้อง (พระยาจักรีและพระยาสุรสีห์)
กับไพร่พลออกติดตามช้างเผือก
ซึ่งขุนนางทั้งสองได้มาขอความช่วยเหลือจากหัวหน้าชุมชนชาวกวย ประกอบด้วย เชียงสี
เชียงปุม เชียงไชย ตากะจะ เชียงขัน และเชียงฆะ ให้ช่วยพาติดตามช้างเผือก
จนกระทั้งสามารถจับได้และช่วยควบคุมช้างเผือกกลับคืนสู่กรุงศรีอยุธยา สมเด็จพระที่นั่งสุริยามรินทร์จึงโปรดเกล้าฯ
แต่งตั้งบรรดาหัวหน้าชุมชนชาวกวยให้มีฐานันดรศักดิ์และกลับไปปกครองชุมชนของตน
โดยอยู่ในอำนาจของกรุงศรีอยุธยา ขึ้นตรงต่อเมืองพิมาย ดังนี้
ตากะจะ เป็น หลวงแก้วสุวรรณ
เชียงขัน เป็น หลวงปราบ
เชียงฆะ เป็น หลวงเพชร
เชียงปุม เป็น หลวงสุรินทร์ภักดี
เชียงสี เป็น หลวงศรีนครเตา
เชียงไชย เป็น ขุนไชยสุริยงค์
พุทธศักราช ๒๓๐๖
หลวงสุรินทร์ภักดี (เชียงปุม) ได้ขอพระบรมราชานุญาตย้ายหมู่บ้านจากเมืองที
ซึ่งคับแคบไปตั้งที่บ้านคูปะทาย (เมืองสุรินทร์ในปัจจุบัน) ซึ่งเป็นหมู่บ้านที่กว้างใหญ่
มีกำแพงค่ายคูล้อมรอบถึง ๒ ชั้น
เหมาะสมที่จะป้องกันและต่อต้านศัตรูมารุกรานได้เป็นอย่างดี
เมื่อย้ายถิ่นฐานจากบ้านเมืองทีเป็นอยู่ที่บ้านคูปะทายแล้ว
หัวหน้าหมู่บ้าน ๕ จึงได้พากันเข้าเฝ้าพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ณ กรุงศรีอยุธยา
โดยได้นำสิ่งของไปทูลเกล้าฯ ถวาย เพื่อเป็นการส่งส่วยตามราชประเพณี ประกอบด้วย ช้าง ม้า แก่นสน ปีกนก (นอแรด)
งาช้าง ขี้ผึ้ง น้ำผึ้ง สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวพระที่นั่งสุริยามรินทร์
จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ เลื่อนบรรดาศักดิ์หัวหน้าหมู่บ้านให้สูงขึ้น ดังนี้
๑. หลวงสุรินทร์ภักดี
(เชียงปุม) เป็น พระสุรินทร์ภักดีศรีณรงค์จางวาง ยกบ้านคูปะทาย เป็น
เมืองประทายสมันต์ ให้พระยาสุรินทร์ภักดีศรีณรงค์จางวาง เป็นเจ้าเมืองปกครอง
๒. หลวงเพชร
(เชียงฆะ) เป็น พระสังฆะบุรีศรีนครอัจจะ ยกบ้านอัจจะปะนึง หรือบ้านดงยาง
เป็นเมืองสังฆะ ใหเพระสังฆะบุรีศรีนครอัจจะ เป็นเจ้าเมืองปกครอง
๓. หลวงศรีนครเตา
(เชียงสี) เป็น พระศรีนครเตา ยกบ้านกุดหวาย เป็นเมืองรัตนบุรี ให้พระศรีนครเตา เป็นเจ้าเมืองปกครอง
๔. หลวงแก้วสุวรรณ
(ตากะจะ) เป็น พระไกรภักดีศรีนครลำดวน ยกบ้านปราสาทสี่เหลี่ยมดงลำดวน
เป็นเมืองขุขันธ์ ให้พระไกรภักดีศรีนครลำดวน เป็นเจ้าเมืองปกครอง
พุทธศักราช ๒๓๒๑
พระเจ้ากรุงธนบุรี โปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จเจ้าพระยามหากษัตริย์ศึก
ยกกองทัพซึ่งมีกำลังสมทบของเมืองขุขันธ์ เมืองสังฆะ
และกองทัพช้างจากเมืองประทายสมันต์ ไปตีเมืองนครพนม หนองคาย เวียงจันทน์
และเมืองจำปาศักดิ์ ในปีพุทธศักราช ๒๓๒๔ เกิดเป็นจลาจลในเขมร
สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี ได้โปรดเกล้าฯ
ให้สมเด็จพระยามหากษัตริย์ศึกกับพระยาสุรสีห์ยกทัพไปปราบปราม
โดยเกณฑ์กำลังจากเมืองขุขันธ์ สังฆะ และประทายสมันต์ไปช่วยปรามปรามเมืองประทายเพชร
ประทายมาศ เมืองรูงตำแรย์ กำปงสวายและเสียมราฐ ในระหว่างศึกสงครามครั้งนี้ได้มีพวกเขมรหลบหนีสงครามจากเมืองเสียมราฐ
กำปงสวาย ประทายเพชร และเมืองอื่นๆ เข้ามาอยู่ในเมืองประทายสมันต์
และเมืองสังฆะเป็นจำนวนมาก จึงก่อให้เกิดการผสมผสานทางเชื้อชาติ
และวัฒนธรรมระหว่างกวยกับเขมร แต่เนื่องจากเขมรมีความเจริญรุ่งเรืองมาก่อน จึงส่งผลให้วัฒนธรรมและความเป็นอยู่ของชาวเมืองประทายสมันต์ผันแปรไปทางเขมรมากขึ้น
เมื่อเสร็จศึกสงครามเมืองเวียงจันทน์และเมืองเขมรแล้ว
เจ้าเมืองประทายสมันต์
เจ้าเมืองขุขันธ์และเจ้าเมืองสังฆะได้รับการเลื่อนบรรดาศักดิ์เป็นพระยาทุกคน
พุทธศักราช ๒๓๒๙
พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ
ให้เปลี่ยนชื่อเมืองประทายสมันต์
เป็นเมืองสุรินทร์ตามสร้อยบรรดาศักดิ์ของเจ้าเมือง และโปรดเกล้าฯ
ให้เจ้าเมืองพิมายแบ่งปันอาณาเขตให้เมืองสุรินทร์ดังนี้
ทิศเหนือ จดลำห้วยพลับพลา
ทิศตะวันออกเฉียงเหนือ ติดกับแขวงเมืองรัตนบุรีตั้งแต่แม่น้ำมูลถึงหลักหินตะวันออกบ้านโพนงอยถึงบ้านโคกหัวลาว
และต่อไปยังบ้านโนนเปือยและตามลำห้วยถึงบ้านนาดี
บ้านสัจจังบรรจงไปทางตะวันออกถึงห้วยทับทัน
ทิศตะวันออก จดลำห้วยทับทัน
ทิศตะวันตก ถึงลำห้วยตะโคงหรือชะโกง มีบ้านกก
บ้านโคกสูง แนงทม สองชั้น และห้วยราช
ทิศใต้ ไม่ได้กำหนดไว้
เพราะขณะนั้นเมืองเขมรบางส่วนอยู่ในความปกครองของไทย
พุทธศักราช ๒๓๕๐
พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ทรงดำริว่า เมืองสุรินทร์ เมืองสังฆะ
และเมืองขุขันธ์เป็นเมืองที่เคยตามเสด็จพระราชดำเนินในการพระราชสงครามหลายครั้ง มีความชอบมาก
จึงโปรดเกล้าฯ ให้ ๓ เมือง ขึ้นตรงต่อกรุงเทพมหานครเลยทีเดียว
มีอำนาจชำระคดีได้เอง ไม่ต้องขึ้นต่อเมืองพิมายเหมือนแต่ก่อน
บรรพบุรุษชาวสุรินทร์
ได้สนองพระมหากรุณาธิคุณของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทุกรัชกาลด้วยความจงรักภักดีมาโดยตลอด
จึงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ
แต่งตั้งผู้สืบทอดเชื้อสายจากพระยาสุรินทร์ภักดีศรีณรงค์จางวาง (เชียงปุม)
เป็นเจ้าเมืองสุริทร์สืบต่อมา
จนกระทั้งเปลี่ยนแปลงการปกครองเป็นเทศาภิบาลส่วนกลางจึงได้เริ่มการแต่งตั้งข้าราชการฝ่ายปกครองมาดำรงตำแหน่งข้าหลวงประจำจังหวัดสุรินทร์
ในปีพุทธศักราช ๒๔๕๑ เป็นต้นมา
ศูนย์คชศึกษา
ที่ตั้งหมู่ที่ 9และ 13 บ้านตากลาง ตำบลกระโพ อำเภอท่าตูม จังหวัดสุรินทร์ เป็นชุมชนที่มีประชากรเกือบทั้งหมดเป็นชาวกวย หรือ กูย ซึ่งเป็นกลุ่มชนพื้นเมืองสุรินทร์ที่มีความเชี่ยวชาญในการจับช้างป่า เพื่อนำมาฝึกหัดให้เป็นช้างบ้าน ดังนั้น บ้านตากลางจึงเป็นหมู่บ้านที่มีจำนวนช้างเลี้ยงมากที่สุดในโลก หรืออาจกล่าวอีกอย่างหนึ่งได้ว่าเป็นหมู่บ้านช้างเลี้ยงที่ใหญ่ที่สุดในโลก
การเลี้ยงช้างของชาวกวยจะแตกต่างจากการเลี้ยงช้างของคนในภูมิภาคอื่นที่เลี้ยงช้างไว้ใช้แรงงานเป็นเสมือนเครื่องมือในการทำมาหากิน ชาวกวยจะเลี้ยงช้างและปฏิบัติต่อช้างเสมือนหนึ่งเป็นสมาชิกในครอบครัวเดียวกัน ทุกเทศกาลงานประเพณีที่สำคัญของชุมชนจะต้องมีช้างเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งเสมอ จนกลายเป็นวิถีชีวิตความผูกพันระหว่างคนและช้างที่สืบต่อกันมาจากบรรพบุรุษจนถึงปัจจุบัน
เมื่อกระแสการพัฒนาทางการเศรษฐกิจและสังคมได้รุกคืบเข้ามาในพื้นที่ ความต้องการพื้นที่เพื่อปลูกพืชเศรษฐกิจก็มีมากขึ้นตามลำดับ ส่งผลให้มีการบุกรุกพื้นที่ป่าไม้ในบริเวณตำบลกระโพหลายแห่ง ซึ่งแต่เดิมพื้นที่ป่าไม้ในบริเวณนี้มีความอุดมสมบูรณ์ไปด้วยพืชอาหารช้าง และสมุนไพรรักษาช้าง ส่งผลให้พืชอาหารช้างในพื้นที่ลดลงไม่เพียงพอต่อการเลี้ยงช้างที่มีอยู่เป็นจำนวนมาก ประกอบเจ้าของช้างไม่มีอาชีพอื่นที่มั่นคงนอกจากการเลี้ยงช้าง จึงจำเป็นต้องนำช้างไปรับจ้างอยู่ตามปางช้างหรือสวนสนุกต่าง ๆ และส่วนหนึ่งได้นำช้างออกตระเวนเร่ร่อนขายของที่ระลึกและอาหารช้างตามชุมชนเมืองทั้งในกรุงเทพมหานคร ปริมณฑล และจังหวัดที่เป็นแหล่งท่องเที่ยว เพื่อการเลี้ยงชีพและครอบครัว ซึ่งในส่วนหลังนี้ได้ก่อให้เกิดปัญหาภาพลักษณ์ของช้าง ปัญหาด้านสุขภาพช้าง ปัญหาทางด้านสังคมและครอบครัวของเจ้าของช้างที่ต้องทิ้งถิ่นฐานไปเป็นเวลานาน และปัญหาการจราจรในเมืองต่าง ๆ
จากสภาพปัญหาดังกล่าวข้างต้น จังหวัดสุรินทร์และองค์การบริหารส่วนจังหวัดสุรินทร์ จึงได้ร่วมมือกับส่วนราชการต่าง ๆ ภายในจังหวัด จัดทำโครงการ “ นำช้างคืนถิ่น เพื่อพัฒนาสุรินทร์บ้านเกิด”เพื่อรวบรวมช้างที่ออกไปเร่ร่อนในต่างจังหวัดให้กลับมาอยู่บ้าน โดยองค์การบริหารส่วนจังหวัดสุรินทร์เป็น ผู้จ่ายค่าตอบแทนให้ช้างและเจ้าของช้างที่เข้าร่วมโครงการ เดือนละ 8,000 บาท/เชือก/คน และใช้สถานที่ศูนย์คชศึกษาแห่งนี้เป็นสถานที่ดำเนินโครงการ ซึ่งมีกิจกรรมหลักที่สำคัญ 3 ประการ คือ ประการแรก กิจกรรมสร้างแหล่งเรียนรู้เรื่องราวของวิถีชีวิตความเป็นอยู่ระหว่างคนกับช้าง ประการที่สอง การจัดกิจกรรมเพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยวของจังหวัด ประการที่สาม กิจกรรมการฟื้นฟูสภาพแวดล้อมของป่าไม้ในพื้นที่ เพื่อให้เหมาะสมต่อการเลี้ยงช้างอย่างยั่งยืน
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น