พิธีกรรมในการโพนช้าง
การโพนช้างนอกจากจะอาศัยความกล้าหาญ
ปฏิภาณไหวพริบ และความแข็งแกร่งของหมอช้างมะ และช้างต่อแล้ว พิธีกรรมต่างๆ
อันเกี่ยวเนื่องกับตำราคชศาสตร์ก็เป็นสิ่งสำคัญที่จะช่วยดลบันดาลในการโพนช้างประสบความสำเร็จและปลอดภัย
การโพนช้างแต่ละครั้งครูบาใหญ่ ผู้เป็นหัวหน้าคณะจะประกอบพิธีกรรมต่างๆ ดังนี้
๑.
พิธีปะชิหมอ
เนื่องจากการออกไปโพนช้างมีข้อห้ามหลายข้อโดยเฉพาะคนที่จะไปคล้องช้างป่าได้จะต้องเป็นหมอช้างเท่านั้น
ดังนั้น ก่อนจะเดินทางใครที่ยังไม่เคย อยากคล้องช้าง
คือไม่เคยปะชิเป็นหมอช้างมาก่อน ครูบาใหญ่ก็จะทำพิธีปะชิให้ โดยก่อกองไฟขึ้น ๓ กอง
และหมอช้างทั้งหมดมาล้อมวงกันตรงกลางตั้งเชือกปะกำ
จากนั้นผู้ที่จะเป้นหมอใหม่จะต้องนำขันใส่ผ้าขาวพร้อมเงิน ๖ สลึง
มาบูชาครูครูบาใหญ่ก็จะกล่าวคำยกหมอว่าขออัญเชิญพระทั้ง ๑๒
รวมทั้งพระครูผู้ศักดิ์สิทธิ์ทั้งหลายให้มาครอบหมอจนมีความชำนาญในการคล้องช้างป่า
ขอให้มีโชคลาภคล้องช้างป่าได้มาก พร้อมกับปฏิญาณตนไว้จะไม่ฆ่าช้าง ไม่ยิงช้าง
และจะปฏิบัติตามแบบของพระครูหมอเฒ่าทุกประการ
เสร็จแล้วก็จะพรมน้ำมนต์ให้กับหมอใหม่ ให้หมอให้ดื่มน้ำผสมมูลช้างพ่นใส่เชือกปะกำ
แล้วขึ้นขี่ช้างทำท่าคล้องช้างป่า จากนั้นกลับลงมาหุงข้าวที่กองไฟทั้ง ๓ กอง เมื่อเสร็จเรียบร้อยก็จะยกขันน้ำ ผ้าขาว และเงิน
๖ สลึง ให้กลับครูบาใหญ่ไปอันเป็นเสร็จพิธี
๒.
พิธีเบิกไพร
เมื่อขบวนโพนช้างเดินทางถึงป่าที่จะคล้องช้าง
ครูบาใหญ่จะสั่งให้ยกศาลเพียงตาขึ้น เพื่อเซ่นบวงสรวงเจ้าป่า โดยให้หมอสะดำ ๓-๔ คน
ไปล่าสัตว์มาเพื่อเป็นเครื่องเซ่น หลังจากนั้นครูบาใหญ่และมะทั้งหมดต้องจัดหาบุหรี่
๒ มวน เทียน ๒ เล่ม กรวยใส่หมากพลู ๒ กรวย
และนำไม้คันจามและไม้งกของมะผูกเชือกเข้ากับของเซ่นไหว้ทั้งหมดไว้บนศาล
หมอช้างและมะทั้งหมดจะยืนอยู่หน้าศาลเพียงตาแล้ว
ครูบาใหญ่จะจุดเทียนบูชาและกล่าวคำบูชาเป็นภาษาเขมร เมื่อเสร็จการบวงสรวงแล้ว มะก็จะเอาเชือกผูกไม้งกคาดเอวไว้แล้วก็หยิบไม้คันจามไป
๓.
พิธีปะสะ
ในระหว่างการออกโพนช้างหากปรากฏว่าใครในคณะเกิดทำผิดข้อห้ามข้อใดข้อหนึ่งหรือคล้องได้ช้างที่มีลักษณะต้องห้าม
เช่นคล้องได้ช้างป่าที่ไม่มีขนาย หรือมีขนายข้างเดียว (ขนาย คือ งาช้างที่ไม่สมบูรณ์มีขนาดประมาณ
๑.๕ นิ้ว ยาวประมาณ ๓ นิ้ว) เป็นต้น
จะต้องเข้าพิธีปะสะ ซึ่งเป็นพิธีชำระโทษปัดเสนียดจัญไรให้กับผู้คล้อง
โดยครูบาใหญ่จะเป็นผู้ประกอบพิธีให้ ซึ่งจะกระทำให้บริเวณแหล่งน้ำ โดยยกศาลเพียงตาใกล้กับริมฝั่งน้ำ ผู้ที่จะขอปะสะจะต้องนำข้าวสารและข้าวหัวหม้อใส่ในขัน
พร้อมกับหัวปลา หางปลา และกรวยใส่หมากพลู พร้อมแล้วผู้ขอปะสะก็จะนั่งยองๆ หันหลังให้กับศาลเพียงตาหันหน้าสู่น้ำ
ครูบาใหญ่จะประกอบพิธีให้ เสร็จแล้วจึงใช้น้ำในขันประพรมให้ผู้ขอปะสะ ผู้ขอปะสะก็จะกระโดดลงน้ำ
ทำทีเป็นช้างร้องเล่นน้ำสักครู่ ครูบาใหญ่จะเรียกขึ้นจากน้ำลงกล่าวว่า
“หมดเสนียดจัญไรแล้ว” เป็นอันเสร็จพิธี
๔.
พิธีลาปะกำ
เมื่อครูบาใหญ่เห็นว่าขบวนโพนช้างจับช้างป่าได้มากพอสมควรก็จะสั่งให้ยกขบวนกลับหมู่บ้าน
เมือเดินทางกลับบ้านมาถึงบริเวณป่าใกล้หมู่บ้านแล้ว
ครูบาใหญ่ก็จะสั่งให้ช้างต่อนำเอาช้างลูกคอมาด้วยนำช้างลูกคอ
พิธีการบวชนาคบนหลังช้าง
ชาวสุรินทร์ทั้งเขมร ลาว ส่วย ล้วนนับถือพระพุทธศาสนาทั้งสิ้น ดังนั้นเมื่อลูกชายอายุครบ ๒๐ ปีบริบูรณ์ ก่อนที่จะมีเหย้ามีเรือน พ่อแม่ต้องจัดการงานบวชให้ลูกชายเพื่อศึกษาธรรมวินัยเสียก่อน ซึ่งส่วนมากจะทำก่อนเข้าพรรษา เพราะถือว่าบวชแล้วได้เข้าพรรษาจะได้บุญมาก ซึ่งเป็นช่วงที่พระภิกษุเคร่งวินัยมากกว่าระยะอื่น
ประเพณีการบวชนาคสมัยก่อนนับว่า เป็นประเพณีที่ยิ่งใหญ่มากทีดียว เพราะชายหนุ่ม(บิดามารดา) ในละแวกเดียวกันจะนัดกันบวชพร้อมกัน การบวชนี้ถ้าจะให้ได้ชื่อเสียงหรือได้บุญมากจะต้องขี่ช้างแล้วแห่ไประยะไกลๆ มีผู้คนร่วมขบวนแห่งนาคเป็นจำนวนพันในอดีตชาวกวยบ้านตากลางและหมู่บ้านใกล้เคียงจะพร้อมใจกันแห่นาคด้วยช้างไปที่วังทะลุซึ่งอยู่ทางทิศเหนือของหมู่บ้าน เป็นบริเวณที่ลำน้ำชีไหลมาบรรจบกับแม่น้ำมูล และจะทำพิธีบรรพชาอุปสมบทที่บริเวณดอนบวช (บริเวณที่เป็นเกาะกลางน้ำ) ซึ่งการทำพิธีดังกล่าวจะจัดขึ้นในช่วงวันขึ้น ๑๓-๑๕ ค่ำ เดือนหก ของทุกปี เป็นงานประเพณีที่ยิ่งใหญ่ของชาวกวย ทั้งนี้ เพราะในอดีตที่วัดยังไม่มีโบสถ์ จึงนิยมไปบวชที่บริเวณที่เป็นเกาะกลางน้ำ หรือที่เคยได้ยินว่า “สิมน้ำ”
ในปัจจุบันพิธีบรรชาอุปสมบทจะประกอบพิธีอยู่ที่โบสถ์วัดแจ้งสว่าง บ้านตากลาง แต่ชาวกวยหมู่บ้านช้างก็ยังคงรักษาประเพณีบวชนาคแห่นาคด้วยช้างไปที่วังทะลุไว้อย่างเหนี่ยวแน่น คือวันขึ้น ๑๔ ค่ำ เดือนหกของทุกปี ชาวบ้านตากลางและหมู่บ้านใกล้เคียงจะจัดงานประเพณีบวชนาคและแห่นาคด้วยช้างไปที่วังทะลุเป็นประจำทุกปี เพื่อเซ่นไหว้บอกกล่าวขอขมาสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่ชาวบ้านเคารพนับถือ
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น